3D web tarayıcıları
Web gezintilerinde üç boyut sunan web tarayıcıları hem daha keyifli gezinme ortamı hem de daha fazla bilginin göz önünde tutulması olanağı sağlıyor.

Web'de üç boyutlu bir dünya kurma hayali yıllardır var. Bu konudaki girişimlerin sayısı da azımsanamayacak kadar çok. Günün birinde bir internet devi bu konuyu ciddiye alıp üstüne egilinceye kadar belki yüzlerce girişimin doğup kaybolmasını izleyeceğiz. 90'ların sonlarına doğru doğan VRML teknolojisi bilişim dünyasına bir bomba gibi düşmüştü. Herkes bir şekilde VRML ile oluşturulan dünyanın içine girmeye çalışıyor, ancak hem araç yokluğundan hem de standartların
oluşturulamamasından bu pek de mümkün olmuyordu. Zaten VRML ile oluşturulan uygulamalar günümüzün üç boyutlu uygulamalarından çok gerideydi. Yazımınız devamında göreceğiniz gibi, üç boyutlu web tarayıcılar da şimdilik tüm beklentimizi karşılayacak boyutlarda üçüncü boyut unsurları sağlamıyor. Yapılan şey, web sayfası ya da web uygulaması denilen iki boyutlu panelleri üç boyutlu dünyalardaki panolara oturtmak. Ama bu bile (iâareten) daha zevkli bir gezinme ortamı ve bilginin daha çok göz önünde olması olanağını sağlıyor.
VRML ile başlayan üç boyutlu web dünyası hayalleri günümüzde tamamen kaybolmuş değil. X3D adı verilen, ücretsiz bir çalışma zamanı mimarisi sunan XML formatı günümüzün gelecek vaat eden 3D web teknolojisi.
Web'de 3. boyuttan bahsedilirken Vista (aslında Vista'nın içereceği DirectX 10) ve X3D hep birlikte anılıyor. X3D, üç boyutlu nesnelerin sunulması ve birbirleriyle iletişim kurmasını XML teknolojisini kullanarak sağlayacak. Önceden Avalon olarak bilinen Windows Presentation Foundation ve XAML (eXtensible Application Markup Language) web tarayıcılar, gibi üç boyutlu uygulamaların çok daha kolay programlanabilmesini sağlayacak. Vista'nın içereceği DirectX 10 ise doku kaplamalarına yepyeni bir boyut
getirecek. Biz de gelecek yılın başında olgunlaşmış olarak masaüstlerimize gelmeye başlayacak olan bu teknolojileri merakla bekliyoruz. Ancak o zamana kadar web'de üç boyutlu gezinti adına elimizde neler olduğuna bakalım.

Browse3D

Nisan sayımızdaki Internet Explorer Eklentileri haberimizde ilk kez bahsettiğimiz Browse3D yazılımı, Internet Explorer motorunu kullanıyor. Bu sayede gelişmiş öğeler içeren web sayfalarının düzgün render edilmesi konusunda lE'ye güvenenlerin çekinmeden kullanabilecekleri bir yazılım olarak göze çarpıyor. Browse3D, web'de üçüncü boyutu sadece ekranınıza biraz derinlik verip, gezinmekte olduğunuz web
sayfasının iki yanındaki duvarlarda başka web sitelerinin içeriklerini göstermek amacıyla kullanıyor. Bu yazıda inceleyeceğimiz dört farklı yazılımın web'deki üçüncü boyuta bakış açıları da tamamen farklı. Açıkça söylemek isteriz ki, "üç boyutlu gezinti"den bizim anladığımız şeyle Browse3D yazılımını yapanların anladığı aynı değil. Ancak "web" ve "3D" kelimelerini bir araya getirip araştırmaya çıktığınızda ulaştığınız sonuçların en önde gelenlerinden biri Browse3D. Yazılım üçüncü boyut konusundaki beklentilerimizi katılamıyor olsa da web'de gezinme deneyimine hiçbir şey katmıyor da değil. Baştan hissedilmese de, biraz kullanınca alıştığımız "göz ucuyla diğer sayfalan da takip etme isteği" önceki web tarayıcımıza döndüğümüzde eksikliğini önemli ölçüde hissettiriyor. Özellikle birden çok web sayfasını sürekli takip etmek durumunda olanlar Browse3D yazılımını kullanmaktan büyük keyif alacaklardır.
Browse3D'nin en büyük eksiği, oldukça eski tarz olan arabirimi. Araç çubuğundaki butonlar ve bazı fontlar Windows3.1 günlerini hatırlatıyor. Ücretsiz olan Basic sürümünde buna herkes katlanabilir ama 29.95 USD fiyatlı Pro sürümünü satabilmek için programa iyi bir tasarımcı el atması şart. Pro sürümü yazılımın daha fazla özelleştirilebılmesını sağlıyor ve ekranda daha çok tarayıcı paneli gösteriyor.
Yazılım farklı kullanım şekilleri sunuyor; örneğin yan duvarlardaki web panellerinin her zaman aynı web sayfalarını göstermesini tercih edebileceğiniz gibi, ana paneldeki siteden başka bir siteye geçtiğinizde önceki sitenin yan duvara kaymasını da sağlayabiliyorsunuz. Araç çubuğundaki soldan altıncı düğmeyle geçiş yapılabilen "3D Room" modu, duvarları web siteleri gösteren plazma ekranlarla kaplanmış bir odada olduğunuz hissi yaratıyor. Ancak bu mod birçok sitenin genel hatlarını bir arada görebilmenizi sağlamasına rağmen, yazılar aşırı küçüldüğü için ön izleme dışında bir amaçla kullanılamıyor. Yine de duvarlardaki herhangi bir panele tıklayarak o siteyi büyük olarak önünüze alabilirsiniz. Programın ayarlarında bulunan seçeneklere göre her duvarda en fazla 16 pencere görüntüleyebiliyorsunuz.

3B

3B, Browse3D'ye göre çok daha üç boyutlu bir dünya sunuyor. Bu yazılımdaki mantık, üç boyutlu bir dünyanın çeşitli yerlerine web panelleri yerleştirilmesine dayanıyor. Daha iyi kavramak için kendinizi üç
boyutlu bir FPS oyununun ıçınae düşünün. Koridorlarda oradan oraya koştururken bir reklam panosunun önüne yanaşıp, o pano üzerinde web gezintileri yapabiliyorsunuz. İşte 3B yazılımı bu.
3B, tamamen web tarayıcı özellikleri içerse de kullanım alanı olağan web gezintilerimizde kullandığımız bir web tarayıcı gibi olamaz. Ancak yazılım, online şehir gezintileri, bina tanıtımları, etkinlik sunumu gibi amaçlar için çok kullanışlı bir araç.
3B uygulamasını çalıştırıp kayıt olarak ya da olmadan devam ettiğinizde bir havaalanına giriyorsunuz. Bu havaalanında ilk karşımıza çıkan Lifestyle, Entertainment, Female ve Travel yön tabelaları ve birçok reklam panosu. Farenizle zemine tıklayıp koridorlarda yürümeye başlayabiliyorsunuz. Sola ve sağa dönüşler için fareyi gideceğiniz yöne doğru sürükleyip zemine tıklamanız yeterli. Gezintiniz boyunca dilediğiniz panoya tıklayarak o panonun içeriğinde gezinmeye başlayabilirsiniz. Gezeceğiniz yeri yazılımın üst bölümündeki Cities menüsünden de seçebiliyorsunuz. Gezinti için ekranın üst bölümündeki ' haritayı kullanabilir, sol üstteki Web düğmesiyle web tarayıcı görünümüne geçerek uygulamanın sunduklarının
dışındaki adreslerde gezebilirsiniz.
Yazılım kendi üç boyutlu mekanlarınızı önceden tanımlanmış 10 kalıptan birini seçerek oluşturma olanağı da sağlıyor. Groups özelliğiyle başkalarının ortamlarını gezebiliyorsunuz. Ücretsiz olan bu yazılım kolayca kendisiyle nelerin yapılabileceğine dair hayaller kurmaya yönlendiriyor ancak kendi mekanlarınızı oluşturmak biraz uğraştırıcı.

SphereXplorer

Net Framework kurulumunu gerektiren yazılım Internet Explorer motorunu kullanıyor. En az 64 MB bellekli ekran kartı, 512 MB RAM ve 1 GB işlemci isteyen yazılım bu açıdan pek mütevazi değil. Yazılımı çalıştırdığınızda bu güç ihtiyacının neden kaynaklandığını rahatlıkla görüyorsunuz. Program gezdiğiniz sayfalan üç boyutlu bir ortamda serbestçe konumlandırabilmenizi sağlıyor. Toplam dört düğme ve bir adres çubuğu içeren arabirimde adres çubuğunun yanındaki + işaretli düğmeyi kullanarak yeni web sayfaları açabilirsiniz. Sayfaları taşıyabiliyor, döndürebiliyor, öne ve arkaya alabiliyorsunuz. Dilediğiniz kadar web sayfası açıp göz önünde tutabilmenizi sağlaması güzel ama bu sayfaların birbirlerinin içine
geçmesi biraz kullanışsız. Ctrl tuşunu basılı tutarak farenin tekerleğini çevirdiğinizde web sayfalarına yaklaşıp uzaklaşabiliyorsunuz. Bunun için multimedya klavyelerdeki Zoom tuşlarını da kullanabilirsiniz. Yine Ctrl tuşunu basılı tutup farenizi hareket ettirdiğinizde de web sayfasını barındıran paneli serbestçe hareket ettirebiliyor, arkasını bile çevirebiliyorsunuz. Arkasını çevirdiğinizde boş bir panele ulaşmanız ilginç olabilirdi, ancak burada sadece web sitesinin tersi görünüyor. Arkaplan resmine sağ tıklayıp Cascade windows seçeneğiyle Vista'daki Windows+Tab tuşlarıyla kullanılan 3D Flipping özelliğine benzer bir görünüm sağlanıyor. Tam "ne ilginç bir yazılım bu böyle" derken çıkan bir mesaj, oyuncağı alınmış çocuk etkisi yaratıyor. Mesaj kısaca bu programın ücretli olduğunu ve daha fazla kurcalamak istiyorsak 19.95 USD ödememiz gerektiğini söylüyor ve kapanıyor.